Wat is een storyboard? Een storyboard is een reeks getekende of gerenderde stilstaande beelden die, shot voor shot, laat zien wat de kijker straks te zien krijgt: welk onderwerp, vanuit welke camerapositie, hoe lang, met welke tekst of voice-over eronder. Het is de vertaling van een script in beelden, en in een 3D-animatie de laatste stap waarop een verandering nog bijna niets kost.
Deze gids is voor wie een 3D-animatie bestelt en niet zelf animeert: de marketingmanager van een productbedrijf, de projectleider bij een bureau, de ontwikkelaar die een flythrough laat maken. U leest waar het storyboard in de productie staat, wat er in een frame hoort, hoeveel frames 30, 60 of 90 seconden vragen, en wat u wel en nog niet beoordeelt. Voor stilstaande beelden beschreven wij het productieproces al in van schets tot render; dit artikel is het bewegende vervolg daarop.
Wat is een storyboard: definitie en oorsprong in de tekenfilmstudio
Een storyboard is een plan voor een film, opgebouwd uit frames in leesvolgorde. Elk frame staat voor één shot of voor één moment binnen een shot, en onder of naast elk frame staat de informatie die het beeld zelf niet kan tonen: de duur, de camerabeweging, de gesproken tekst, het geluid. Wie het storyboard van links naar rechts leest, ziet de film zoals de kijker die straks ziet, alleen zonder beweging.
Het project The Hills met huurwoningen in Guyana combineert buiten- en binnenbeelden, 3D-plattegronden van twee woonlagen en een projectfilm. Bewegende en stilstaande beelden tonen dezelfde woonontwikkeling.
De vorm komt uit de Amerikaanse tekenfilmindustrie van de jaren dertig. In de Disney-studio’s werden schetsen van scènes op prikborden gehangen, zodat een hele ploeg het verloop van een film kon overzien en scènes kon verschuiven voordat er één beeld getekend was. Dat was noodzaak: elke seconde tekenfilm was handwerk, en discussiëren over een schets was veel goedkoper dan over een afgewerkte scène. Vandaar verspreidde de methode zich naar speelfilm, reclame, games en 3D-animatie.

Waar het storyboard staat in de productie van een 3D-animatie
In een 3D-animatie zit het storyboard tussen het script en de eerste bewegende versie, en alles wat erna komt bouwt erop voort. De volgorde in onze studio, en in vrijwel elke studio die 3D-animatie maakt, is deze:
- Script. De boodschap in woorden: wat de film moet vertellen, aan wie, in welke volgorde, met welke voice-over of tekst op beeld. Het script bepaalt de lengte, want gesproken tekst heeft een vast tempo.
- Storyboard. Het script omgezet in shots. Hier wordt beslist wat de kijker ziet, van waar en hoe lang. Dit is het document dat u als opdrachtgever goedkeurt.
- Animatic of previs. De storyboardframes achter elkaar gemonteerd op de juiste duur, met voorlopige voice-over of muziek. Voor het eerst is het tempo te voelen. In 3D heet de grove bewegende versie ook wel previs, previsualisatie.
- 3D-blocking. Het product, het gebouw of de scène staat als ongetextureerd model in de 3D-software, de camera’s worden precies geplaatst en de bewegingen ingesteld. Nog geen materialen, nog geen licht.
- Belichting, materialen en rendering. De scène krijgt licht, oppervlakken en kleur en wordt beeld voor beeld berekend. Dit is veruit de duurste stap in rekentijd.
- Montage en afwerking. Kleurcorrectie, geluid, muziek, ondertitels, exportformaten voor web, beurs en social media.
Bij onze animatiefilm over mijnbouwslangen bepaalden het storyboard en de blocking hoe de interne lagen, buigzaamheid en keramische voering in beeld kwamen.

Wat er in één storyboardframe staat
Een bruikbaar storyboardframe bevat zes dingen; ontbreekt er één, dan is het frame niet te beoordelen. Het beeld zelf is er maar één van.
- Shotnummer. Een oplopend nummer, vaak met een letter voor varianten (shot 7, shot 7a). ‘In shot 7 komt het logo te vroeg’ is duidelijk; ‘het beeld met de lamp van dichtbij’ niet.
- Beeld. Het frame zelf: een schets, een grijs 3D-beeld of een still uit de scène. Het toont de compositie.
- Camera. Het shottype (totaal, medium, close-up) en de beweging (stilstaand, pan, dolly, orbit). Bij een bewegend shot horen twee frames: het begin- en het eindbeeld, met een pijl ertussen.
- Actie. Wat er in het shot gebeurt met het onderwerp: het deksel opent, de kap draait weg, de zon gaat onder achter het gebouw.
- Duur. De lengte in seconden. De som van die kolom is de lengte van de film, en laat direct zien of het script in de gevraagde 60 seconden past.
- Audio en overgang. De regel voice-over of de tekst op beeld die bij dit shot hoort, plus de overgang naar het volgende shot: harde cut, dissolve, match cut, wipe.
Alles wat daarnaast in het frame staat, kleuren, sfeer, materiaalsuggesties, is aankleding en niet wat u goedkeurt.
Shottypes en camerabewegingen: de termen die u in een storyboard tegenkomt
Studio’s werken met de Engelse filmtermen, ook in Nederland, en de meeste storyboards gebruiken ze als afkorting. De tabel geeft de termen die in productfilms en architectuurfilms vrijwel altijd voorkomen, met wat ze in de praktijk doen.
| Nederlands | Engelse term / afkorting | Wat het doet in een product- of architectuurfilm |
|---|---|---|
| Totaalshot | Wide shot (WS), establishing shot | Plaatst product of gebouw in zijn omgeving; opent meestal de film. |
| Medium shot | Medium shot (MS) | Onderwerp vult het beeld, context blijft zichtbaar; het werkpaard voor uitleg. |
| Close-up | Close-up (CU), extreme close-up (ECU) | Detail, materiaal, mechaniek; wat een 3D-animatie toont en een camera nauwelijks kan filmen. |
| Draaien (horizontaal / verticaal) | Pan / tilt | Camera draait op zijn plaats; verbindt twee delen van één ruimte of product. |
| Rijden | Dolly, tracking shot, push-in | Camera beweegt door de ruimte; het basisshot van een flythrough. |
| Rondje om het onderwerp | Orbit, turntable | Camera cirkelt om het product; toont alle zijden, vaak te lang gemaakt. |
| Opengewerkt / explosietekening | Exploded view, cutaway | Onderdelen schuiven uit elkaar of een wand wordt doorzichtig; alleen mogelijk in CGI. |

Hoe een gekozen beeldhoek uitwerkt, ziet u in de Lenovo-hardwarebeelden en SE50-animatie: studioaanzichten tonen aansluitingen en behuizingen, terwijl een clip van 15 seconden beweging toevoegt.
Hoeveel frames heeft een storyboard voor 30, 60 en 90 seconden?
Een productfilm van 60 seconden heeft in onze praktijk meestal 15 tot 25 shots, en dus 20 tot 35 frames, omdat bewegende shots twee frames vragen. De getallen hieronder zijn ordes van grootte uit onze eigen studio, geen norm: een rustige architectuurfilm zit aan de onderkant, een snelle social-media-cut van een product aan de bovenkant.
| Lengte film | Aantal shots (indicatie) | Aantal frames (indicatie) | Gemiddelde shotduur | Typisch gebruik |
|---|---|---|---|---|
| 30 seconden | 8 tot 12 | 10 tot 18 | 2,5 tot 4 s | Advertentie, productpagina, beursscherm in loop |
| 60 seconden | 15 tot 25 | 20 tot 35 | 2,5 tot 4 s | Productlancering, verkoopfilm, explainer met voice-over |
| 90 seconden | 20 tot 30 | 30 tot 45 | 3 tot 4,5 s | Architectuurflythrough, technische uitleg, investeerdersfilm |
Twee dingen zijn tegenintuïtief. Het aantal shots groeit niet evenredig met de lengte: een film van 90 seconden heeft vaak nauwelijks meer shots dan een van 60, omdat langere films rustiger worden gemonteerd. En de gemiddelde shotduur van 2,5 tot 4 seconden is geen toeval: zeer korte shots laten minder tijd voor herkenning en uitleg, terwijl lange shots relevante informatie moeten blijven bieden. Deel bij elk storyboard dat u ontvangt de filmlengte door het aantal shots; zit het gemiddelde onder de twee, dan is het storyboard te vol voor zijn boodschap.
Waarom het storyboard de goedkoopste plek is om van gedachten te veranderen
Dezelfde wijziging kost in elke volgende fase van een 3D-animatie een veelvoud van wat zij op het storyboard kost. Dat is de hele reden dat het storyboard bestaat, en het is de reden om het serieuzer te lezen dan een eerste schets lijkt te verdienen.
Neem één veelvoorkomende wijziging: ‘kunnen we het product van de andere kant laten zien, zodat de aansluiting zichtbaar is?’
- Op het storyboard is dat één frame opnieuw tekenen of één still opnieuw maken. Minuten.
- In het animatic is het dat frame vervangen en de montage controleren. Nog steeds klein, maar de voice-over is misschien al ingesproken op het oude beeld.
- In de 3D-blocking moet de camera opnieuw worden geplaatst en geanimeerd, en moeten de aansluitende shots worden gecontroleerd op continuïteit: een kijker merkt het als de camera ‘de as overspringt’.
- Na belichting en rendering moet het shot opnieuw worden belicht en berekend. Een shot van drie seconden is bij 25 beelden per seconde 75 afzonderlijke renders, en de belichting die voor de oude kant was opgezet klopt voor de nieuwe kant niet meer.
Wij rekenen voor animatie vanaf € 45 per uur (€ 35 per uur op abonnement). Dezelfde wijziging die op storyboardniveau een kwartier kost, kan na rendering een werkdag of meer zijn tegen datzelfde uurtarief. Hoeveel precies verschilt per shot; de richting is in elke studio dezelfde. Daaruit volgt één regel: iedereen die intern iets over de film te zeggen heeft, directie, sales, productmanagement, moet het storyboard zien, niet pas de eerste bewegende versie.

Wat u op storyboardniveau goedkeurt, en wat u nog niet kunt beoordelen
Op het storyboard keurt u de structuur van de film goed: volgorde, shots, boodschap per shot en timing. Materialen, licht en de kwaliteit van de beweging zijn er nog niet, en een oordeel daarover in deze fase leidt tot verkeerde correcties.
Wat u wél beoordeelt en goedkeurt:
- De volgorde van de shots. Vertelt de film het verhaal in de goede orde? Komt het probleem voor de oplossing, de context voor het detail, het product voor het logo?
- Wat elk shot laat zien. Staat het juiste onderdeel in beeld, van de juiste kant, met het juiste gebruik? Ontbreekt een functie die in het script wel staat?
- De koppeling aan de voice-over. Staat bij elke regel tekst het beeld dat die regel ondersteunt, en niet een beeld dat ergens anders over gaat?
- De duur per shot en de totale lengte. Past de film in de gevraagde lengte, en krijgen de belangrijkste shots de meeste seconden?
- Feitelijke juistheid. Klopt de productconfiguratie, het aantal verdiepingen, de omgeving? Dit is het laatste moment waarop dat gratis te corrigeren is.
Wat u nog niet kunt beoordelen, en dus beter niet becommentarieert:
- Materialen en kleur. In een schets of grijs 3D-beeld zijn ze er niet; in een still uit de scène zijn ze voorlopig. Uw merkkleur wordt in de belichtingsfase ingesteld.
- Licht en sfeer. Of het beeld warm, koel, hard of zacht wordt, beslist de belichting; een storyboardframe zegt daar niets over, ook als het donker is getekend.
- De kwaliteit van de beweging. Hoe soepel een deksel opent of een camera afremt, ziet u pas in de blocking; de pijl in het storyboard geeft de richting, niet het gevoel.
In onze studio staat dat verschil letterlijk boven het storyboard: ‘Dit document toont volgorde, camera en timing. Kleur, licht en materiaal zijn indicatief.’ Die regel voorkomt de meeste misverstanden in de eerste feedbackronde.
Storyboard, moodboard, animatic en shotlist: wat een storyboard niet is
De vier documenten worden in briefings regelmatig door elkaar gebruikt, en elk misverstand kost een feedbackronde. Het onderscheid zit in de vraag die elk document beantwoordt.
| Document | Beantwoordt de vraag | Vorm | Wat het níet doet |
|---|---|---|---|
| Moodboard | Hoe moet de film aanvoelen? | Collage van referentiebeelden, kleuren, materialen, typografie | Zegt niets over volgorde, shots of duur. Geen plan, een richting. |
| Shotlist | Welke shots zijn er, technisch? | Tabel: nummer, shottype, camera, duur, opmerkingen; zonder beeld | Toont geen compositie. Voor de maker bruikbaar, voor de opdrachtgever moeilijk te beoordelen. |
| Storyboard | Wat ziet de kijker, in welke volgorde, hoe lang? | Frames met beeld plus shotnummer, camera, actie, duur, audio | Toont geen beweging en geen tempo; materialen en licht zijn indicatief. |
| Animatic (previs) | Klopt het tempo? | De storyboardframes gemonteerd op de echte duur, met voorlopige audio | Is geen preview van de beeldkwaliteit. Grijs, schetsmatig, bewust onaf. |
De moodboardvraag hoort vóór het storyboard te zijn beantwoord, anders krijgt het storyboard commentaar dat over sfeer gaat. De shotlist is een bijproduct van het storyboard. En wie het animatic goedkeurt, keurt het storyboard nog eens goed, nu met tempo; daarna worden structuurwijzigingen echt duur.
Zo leest en beoordeelt u een storyboard: stappenplan voor opdrachtgevers
Lees een storyboard in vaste volgorde: eerst als film, dan per shot, dan als planning.
- Loop het storyboard één keer door zonder te stoppen, zoals de kijker het ziet. Vraag daarna: begrijp ik in één keer wat het product is en waarom het beter is? Zo nee, dan is dat het eerste commentaar, boven alle details.
- Tel de duur op. Klopt de som met de afgesproken lengte, en krijgt de belangrijkste boodschap de meeste seconden?
- Leg de voice-over naast de frames. Lees elke regel hardop in normaal tempo: ongeveer twee tot drie woorden per seconde. Past de regel in de duur van het shot waar hij bij staat? Een regel van 25 woorden bij een shot van 3 seconden is een fout die u nu ziet en later hoort.
- Controleer per shot wat er in beeld is. Juiste productversie, juiste kant, juiste omgeving, juiste handeling. Ontbrekende functies uit het script noteren met shotnummer.
- Kijk naar de overgangen. Springt de camera van close-up naar totaal zonder tussenstap? Wisselt het onderwerp van beeldkant? Beide ziet u door twee frames naast elkaar te leggen.
- Geef feedback per shotnummer, in één document, in één ronde. Verzamel alle interne stemmen voordat u reageert; een storyboard dat drie losse rondes van drie afdelingen krijgt, is daarna zelden beter.
- Keur schriftelijk goed. Een storyboard dat is goedgekeurd, is de afspraak waarop de rest van de productie wordt gepland. Zeg expliciet wat u goedkeurt: volgorde, shots, timing.

Veelgemaakte fouten in storyboards voor product- en architectuurfilms
De meeste storyboardfouten zijn niet artistiek maar rekenkundig: te veel shots voor de tijd, camerabewegingen die niet aansluiten, tekst die niet in het shot past. Alle vier de fouten hieronder zijn in het storyboard te zien.
- Te veel shots. Een storyboard van 30 shots voor 60 seconden ziet er op papier rijk uit en in de film uit als een diavoorstelling. Snijd tot de shots die de boodschap dragen.
- Camerabewegingen die niet monteren. Een orbit naar rechts direct gevolgd door een dolly naar links geeft een schok in de montage. Bewegingsrichtingen moeten op elkaar aansluiten of door een stilstaand shot worden gescheiden.
- Elk shot een close-up. Zonder totaalshot weet de kijker niet hoe groot het product is of waar hij in het gebouw staat. Minimaal één establishing shot per locatie.
- Geen timing bij de voice-over. Als de tekst niet per shot is verdeeld, wordt zij ‘ergens over de film gelegd’ en valt de belangrijkste zin op het minst belangrijke beeld.
Storyboard voorbeeld: een productfilm van 60 seconden voor een designlamp
Hieronder staat, geanonimiseerd en vereenvoudigd, het storyboard van een productfilm van 60 seconden voor een dimbare tafellamp, zoals wij dat aan een opdrachtgever voorleggen. In het echte document staat boven elke rij een still uit de 3D-scène. De film heeft 16 shots; de kolom duur telt op tot 60 seconden.
| Shot | Camera | Actie | Duur | Voice-over / tekst | Overgang |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | WS, stilstaand | Donkere woonkamer bij avond, lamp uit, silhouet zichtbaar | 3 s | (muziek) | cut |
| 2 | CU, langzame push-in | Vinger raakt de aanraakknop, licht gaat aan | 3 s | ‘Licht dat zich aan u aanpast.’ | match cut op het licht |
| 3 | MS, orbit 45° | Lamp verlicht, kamer wordt zichtbaar | 4 s | ‘Van leeslicht tot avondlicht, in één beweging.’ | cut |
| 4 | CU, stilstaand | Kap draait van 0° naar 90°, lichtbundel volgt | 4 s | ‘De kap draait waar u hem nodig heeft.’ | cut |
| 5 | ECU, stilstaand | Dimring draait, kleurtemperatuur verschuift van warm naar neutraal | 4 s | ‘2700 tot 4000 kelvin, traploos.’ (tekst op beeld) | dissolve |
| 6 | Exploded view, langzame tilt | Voet, arm, kap en ledmodule schuiven uit elkaar | 5 s | ‘Vier onderdelen. Geen schroef zichtbaar.’ | cut |
| 7 | CU, stilstaand | Ledmodule wordt uit de kap geklikt en vervangen | 4 s | ‘De lichtbron vervangt u zelf.’ | cut |
| 8 | MS, dolly zijwaarts | Lamp op bureau, dag; werkend persoon uit beeld gehouden | 4 s | ‘Overdag op het bureau.’ | match cut op de lamp |
| 9 | MS, dolly zijwaarts (zelfde richting) | Dezelfde lamp op nachtkastje, avond | 3 s | ‘’s Avonds naast het bed.’ | cut |
| 10 | WS, stilstaand | Drie kleurvarianten naast elkaar op neutrale achtergrond | 4 s | ‘Drie afwerkingen.’ (tekst op beeld: namen) | cut |
| 11 | CU, stilstaand | Materiaal van de voet: geborsteld metaal, textuur zichtbaar | 3 s | (muziek) | cut |
| 12 | CU, stilstaand | Kabel verdwijnt in de voet, snoerloze look | 3 s | ‘Kabel weggewerkt in de voet.’ | cut |
| 13 | MS, stilstaand | Lamp dimt tot nachtstand, kamer wordt donker | 4 s | ‘En als u klaar bent: één aanraking.’ | dissolve |
| 14 | WS, langzame push-in | Silhouet zoals shot 1, nu met gloeiende nachtstand | 4 s | (muziek) | dissolve |
| 15 | Tekst op beeld | Productnaam en tagline | 4 s | ‘[Productnaam]. Licht dat meebeweegt.’ | cut |
| 16 | Logo | Merklogo, webadres | 4 s | (muziek eindigt) | fade |
Wat u aan deze tabel kunt aflezen zonder één frame te zien: de film opent en sluit op hetzelfde beeld (shot 1 en 14), zodat het einde rond is; shots 8 en 9 bewegen dezelfde kant op, zodat de match cut werkt; het langste shot (6, de exploded view) draagt het technische argument en krijgt daar de tijd voor; en het einde krijgt acht seconden, wat op een film van een minuut veel is, maar precies genoeg om een naam te lezen.

Zo storyboarden wij in onze studio, en wat wij van u nodig hebben
In onze studio zijn storyboardframes stills uit de 3D-scène, geen schetsen. Zodra het product of gebouw als grof model bestaat, plaatsen wij de camera’s uit het script en renderen wij van elk shot één grijs of eenvoudig belicht beeld. Dat kost iets meer tijd dan tekenen, maar het levert drie dingen op die een schets niet kan geven.
Ten eerste zijn de camerahoeken echt: de compositie die u goedkeurt, is de compositie in de film, omdat het dezelfde camera in dezelfde scène is; bij een getekend storyboard blijkt in de blocking soms dat een hoek niet kan. Ten tweede zijn de proporties van het product juist, want het frame komt uit uw CAD-model. Ten derde wordt het animatic een druk op de knop: dezelfde frames, achter elkaar op duur. Voor opdrachtgevers die tegelijk stills bestellen voor de productvisualisatie op de webshop is dat extra handig: het model en de camerahoeken worden hergebruikt.
Voor marketing- en reclamebureaus die de film voor een eindklant bestellen, leveren wij het storyboard in een vorm die u kunt doorsturen: één pagina per drie tot vier shots, met uitleg van de termen erbij. Zo werkten wij ook aan de productanimatie voor een espressomachine die in Duitsland werd gelanceerd: het storyboard, de stills voor social media en de film kwamen uit één scène.
Wat wij nodig hebben om een storyboard te maken:
- Het script of, als dat er nog niet is, de boodschap in drie zinnen. Wat moet de kijker na 60 seconden weten en doen? Wij schrijven het script mee als u dat wilt, maar de boodschap moet van u komen.
- De gewenste lengte en het kanaal. Een film voor een beursscherm zonder geluid vraagt een ander storyboard dan een advertentie met voice-over, en een verticale versie voor social media vraagt andere composities.
- Het 3D-model of de tekeningen. CAD-bestanden (STEP, IGES, Rhino, Revit, IFC) of technische tekeningen. Zonder model tekenen wij; met model renderen wij de frames.
- Merkmiddelen en referenties. Logo, kleuren, lettertypen, huisstijlgids, plus twee of drie films die u goed vindt en één die u niet wilt; dat zegt meer over tempo en toon dan een pagina tekst.
- Eén beslisser. De persoon die het storyboard goedkeurt, met de interne rondes vóór die goedkeuring, niet erna.
Met die vijf dingen ligt een storyboard voor een film van 60 seconden er doorgaans binnen één tot twee weken, inclusief één feedbackronde. Daarna begint de 3D-blocking, en vanaf dat moment kost elke verandering van gedachten wat hij in de rest van de productie kost. Het storyboard is er om die verandering ervoor te laten plaatsvinden.



